Yayın İlkeleri
Tanıktan'daki haberleri kurumsal bir yayın kurulu değil, olayı gören insanlar üretiyor. Bu, haberin daha hızlı ve daha yerel olmasını sağlıyor; aynı zamanda doğruluk sorumluluğunu paylaşıyor. Bu metin, o sorumluluğun neye benzediğini anlatır: neyi haber sayıyoruz, bir bildirimin nasıl olması gerekiyor ve hangi içeriği kaldırıyoruz.
Buradaki ilkeler Kullanım Koşulları'nın bir parçasıdır. Koşullar neyin hukuken yasak olduğunu söyler; bu metin ise iyi bir tanıklığın nasıl yapıldığını. İkisi birlikte uygulanır ve ilkelere aykırı içerik moderasyon kapsamındadır.
1. Neyi haber sayıyoruz
Tanıktan, bir yerde şu an ya da az önce olan ve o çevrede yaşayan insanları ilgilendiren olayları taşır. Bir bildirimin haber değeri taşıması için genellikle şunlardan biri gerekir:
- Bir yerde günlük hayatı etkileyen bir durum: kaza, yol kapanması, su kesintisi, elektrik arızası, altyapı çalışması, yangın, sel.
- Kamuya açık bir olay: toplanma, tören, açılış, protesto, spor karşılaşması.
- Bir sorunun görünür hâli: dökülen kaldırım, taşan mazgal, kırık aydınlatma, çevre kirliliği, terk edilmiş hayvan.
- Bir bölgeyi ilgilendiren kamu duyurusunun yerindeki karşılığı.
Haber sayılmayanlar da açık olsun:
- Kişisel gündem: gündelik paylaşım, selfie, manzara fotoğrafı, ürün tanıtımı.
- Komşuluk anlaşmazlığı, kişisel husumet, birini hedef alan paylaşım.
- Duyum, "biri söyledi", ekran görüntüsüyle aktarılan sosyal medya paylaşımı.
- Aylar önce olmuş, şu ana bağlanmayan bir olay.
- Aynı olayın kısa aralıklarla yeniden bildirilmesi. Olay zaten paylaşıldıysa kendi karenizi ek tanıklık olarak eklemek daha iyidir.
2. Gördüğünü bildir
Tanıktan'ın adı buradan geliyor: haberi olayı kendi gözüyle gören kişi bildirir. Bu, en temel ilkedir.
- Kendinizin görmediği bir olayı, başkasından duyduğunuz için bildirmeyin.
- Başka bir yerde yayımlanmış bir haberi buraya aktarmayın; Tanıktan bir haber toplayıcı değil.
- Bildiğiniz kadarını yazın. Emin olmadığınız bir ayrıntıyı yazmak zorunda değilsiniz; emin olmadığınız bir ayrıntıyı kesinmiş gibi yazmak ise yanıltıcıdır.
- Gördüğünüzle çıkardığınız sonucu ayırt edin. "Yol kapandı" gözlemdir; "kaza yüzünden kapandı" çoğu zaman bir yorumdur.
3. Doğruluk: zaman, yer, olay
Bir bildirimin üç çıpası var ve üçünün de doğru olması gerekir.
- Zaman: olayın gerçekleştiği zamanı bildirin, paylaşım yaptığınız zamanı değil. Bir saat sonra paylaşıyorsanız olay zamanını geri alın. Akış ve harita zamana göre çalışır; yanlış zaman haberi olmadığı bir ana taşır.
- Yer: olayın gerçekleştiği yeri bildirin, sizin bulunduğunuz yeri değil. Uzaktan gördüğünüz bir olayda konumu olaya taşımak gerekir.
- Olay: başlık ve özet olanı anlatsın. Abartma, büyütme ve merak uyandırmak için bilgi saklama yanıltıcı kullanımdır. "Didim'de feci olay" bir başlık değil; "Didim sahil yolunda üç araç çarpıştı, yol tek şeride düştü" başlıktır.
Rakam, isim ve resmî bilgi verirken dikkatli olun. Yaralı sayısı, ölü sayısı, hastalık adı, gözaltı sayısı gibi bilgiler yetkili kurumlarca açıklanır. Kendi saydığınızı "gördüğüm kadarıyla" diye belirtmek doğru; kesin bir resmî bilgi gibi sunmak yanlıştır.
4. Görselin doğruluğu
Bir haberde en çok güvenilen ve en kolay yanıltan şey görseldir.
- Kendi karenizi paylaşın. İnternetten indirilmiş, başkasının çektiği ya da başka bir olaya ait görseller yasaktır ve kaldırılır.
- Sahneleme yok. Olayı yeniden kurmak, nesneleri yerinden oynatmak, kişileri yönlendirmek bir tanıklık değildir.
- Yanıltıcı işleme yok. Kırpma ve döndürme gibi düzenlemeler kabul edilir; olayın anlamını değiştiren kırpma, nesne ekleme veya silme, tarih ve saat damgası ekleme yanıltıcıdır.
- Yapay zekâ ile üretilmiş görüntü, olayın kaydı değildir. Böyle bir görüntüyü gerçek bir olayın görseli gibi paylaşmak en ağır ihlallerden biridir ve hesabın kapatılmasına yol açar.
- Kareyi çekerken müdahale ekiplerinin çalışmasını, trafiği ya da insanların geçişini engellemeyin.
5. Konum bildirimi
Konum bu platformun omurgası: insanlar kendi çevrelerinde ne olduğunu görmek için buraya bakıyor. Yanlış konum, haberi görmesi gereken insanlardan saklar ve alakasız insanlara gösterir.
- Konumu olayın yerine koyun, mümkün olduğunca isabetli.
- Bir sokağın tamamını ilgilendiren bir durumda sokağın ortası yeterli; adres hassasiyeti gerekmez.
- Kendi eviniz, iş yeriniz ya da düzenli bulunduğunuz bir yerden paylaşım yapıyorsanız, konumun sizi tanıtabileceğini unutmayın. Varsayılan olarak konum diğer kullanıcılara yaklaşık gösterilir; nasıl çalıştığı Gizlilik Politikası'nda yazılı.
6. İnsan onuru
Bir olayın içindeki insanlar, o olayın "içeriği" değildir. Haber değeri, kimsenin en kötü anını yayımlama hakkı vermez.
- Yaralıların, hastaların, ölülerin ve cenazelerin kimliğini belirlenebilir kılan görüntüleri paylaşmayın. Olayı anlatmak için genel plan yeterlidir.
- Kan, ağır yaralanma ve ölüm görüntüleri, olayı anlatmak için gerekli olmadığı sürece paylaşılmaz.
- Gözaltına alınan, ifade veren ya da adliyeye götürülen kişilerin yüzünü gösteren görüntüler masumiyet karinesini zedeler.
- Şiddet, taciz ve istismar mağdurlarının kimliğini hiçbir biçimde açık etmeyin: yüz, isim, plaka, iş yeri ve ev tabelası dâhil.
- Panik ve korku içindeki insanların yakın plan görüntülerini paylaşmayın.
7. Çocuklar
Çocuklar için eşik daha yüksektir. Bir çocuğun kimliğini belirlenebilir kılan görüntüyü, velisinin açık izni olmadan paylaşmayın. Bir olayın mağduru, tanığı ya da tarafı olan çocuklarda kimlik hiçbir koşulda açık edilmez. Çocuk istismarına ilişkin her tür içerik derhâl kaldırılır, hesap kapatılır ve mevzuatın gerektirdiği hâllerde yetkili mercilere bildirilir.
8. Kişisel veri ve deşifre
Birinin bilgilerini yayımlamak, olayı anlatmak için neredeyse hiçbir zaman gerekli değildir.
- Kimlik bilgisi, adres, telefon numarası, plaka, kimlik ve ehliyet belgesi, sağlık bilgisi paylaşılmaz.
- Bir kişiyi hedef göstermek, "bu kişi şunu yaptı" diyerek kalabalığı yönlendirmek yasaktır.
- Kişilerin özel alanlarını (ev içi, bahçe, iş yeri içi) izinsiz görüntülemeyin.
- Görselde istemeden kalan tabela, plaka ve belge gibi ayrıntıları paylaşmadan önce gözden geçirin.
9. Nefret söylemi ve ayrımcılık
Bir olayı, içindeki insanların kimliğine bağlayarak anlatmak haber değil, ayrımcılıktır. Etnik köken, din, mezhep, dil, cinsiyet, cinsel yönelim, engellilik ve benzeri özellikler, olayın anlaşılması için gerçekten gerekli olmadıkça yazılmaz. Aşağılama, düşmanlığa tahrik ve genelleme içeren içerik kaldırılır.
10. Çıkar çatışması, reklam ve propaganda
- Kendi işinizi, ürününüzü ya da hizmetinizi haber görünümünde tanıtmayın.
- Bir kişi ya da kurum adına ücret, hediye veya karşılık alarak içerik paylaşıyorsanız bunu paylaşmayın; burası ilan panosu değil.
- Seçim kampanyası, siyasi propaganda ve örgütlü yönlendirme amaçlı paylaşımlar kaldırılır. Siyasi bir olayın kendisini bildirmek (miting, açılış, ziyaret) haberdir; o olayın propagandasını yapmak değildir.
- Olayla kişisel bir bağınız varsa (tarafıysanız, akrabaysanız, davalısınız) bunu özet içinde belirtmeniz güveni artırır.
11. Kendi güvenliğin
Hiçbir haber, kendinizi riske atmanıza değmez. Bu bir kural değil, ricadır.
- Yangın, sel, çökme ve kaza alanlarına yaklaşmayın; müdahale ekiplerinin talimatına uyun.
- Trafikte, yolun ortasında ya da bariyerin arkasında kare almayın.
- Kapatılmış, yasaklanmış ve tehlikeli alanlara girmeyin.
- Kalabalık ve gerilimli olaylarda kendinizi hedef hâline getirmeyin; gerekiyorsa uzaktan bildirin ya da hiç bildirmeyin.
- Aracı kullanırken paylaşım yapmayın.
12. Teyit ve itiraz
Bir haberin güvenilirliği, onu gören diğer insanların katkısıyla artar. Teyit ve şüpheli işaretleri bu yüzden var.
- Yalnızca gerçekten bildiğiniz bir olayı teyit edin. "Doğru olsa iyi olurdu" bir teyit gerekçesi değildir.
- Bir haberi yanlış buluyorsanız şüpheli işaretleyin; sebebini biliyorsanız ek tanıklıkla belirtin.
- Kendi haberinizi teyit edemezsiniz. Başka bir hesapla teyit etmek de yasaktır.
- Anlaşmalı teyit ve örgütlü itiraz, sistemin tamamını işe yaramaz kılar ve hesap kapatmayla sonuçlanır.
- Aynı olaya kendi karenizle katkı vermek, olayı yeniden bildirmekten daha değerlidir.
13. Anonim paylaşım
Anonim paylaşım, adının görünmesini istemeyen insanlar için var: baskı riski taşıyan bir olayı bildiren, çalıştığı yerdeki bir sorunu gösteren, hedef olmaktan çekinen kişiler.
Anonimlik bir görünürlük tercihidir, sorumluluktan bağışıklık değildir. Anonim paylaşımda da doğruluk, insan onuru ve kişisel veri ilkeleri aynen geçerlidir; içerik hesabınızla ilişkili olarak kayıtlıdır ve hukuki sorumluluğunuz sürer. Ayrıntısı Kullanım Koşulları'nda yazılı.
14. Düzeltme ve şeffaflık
Herkes yanılır; yanlışı düzeltmek burada kusur değil, iyi gazeteciliktir.
- Paylaştığınız bir bilginin yanlış olduğunu anladığınızda haberi düzeltin ya da kaldırın.
- Olay geliştiyse (yol açıldı, yangın söndürüldü) bunu ek tanıklıkla bildirin. Eski hâlde kalan bir haber bir süre sonra yanlış bilgiye dönüşür.
- Bir haberinizin gizlenmesi ya da kaldırılmasının gerekçesi size bildirilir; katılmıyorsanız bir kez yeniden inceleme isteyebilirsiniz.
15. İlkelere uymayan içerik ne olur
Bu ilkelere aykırı içerik, ihlalin ağırlığına göre görünürlüğü düşürülür, gizlenir ya da kaldırılır; tekrarlanan ve ağır ihlallerde hesap askıya alınır veya kapatılır. Kararların nasıl alındığı, itirazın nasıl yapıldığı ve hangi sürelerin geçerli olduğu Kullanım Koşulları'nda yazılıdır.
Bir içeriğin bu ilkelere aykırı olduğunu düşünüyorsanız uygulama içindeki şikâyet aracını kullanın ya da [email protected] adresine yazın. Dayanaksız şikâyet göndermek de bir ihlaldir: hem inceleme emeğini boşa harcar hem de gerçek şikâyetlerin arasında kaybolmasına yol açar.